Nojum & Telescope

فوران هاي اتا كارينا، فرآیندی چند مرحله ای

بررسی های دانشمندان نشان می دهد فوران هایی که در اتا کارینا (Eta carinae) بزرگترین ،درخشان ترین و شاید شناخته شده ترین ستاره راه شیری بعد از خورشید ،رخ داده است ، احتمالا به سبب نوع کاملا جدیدی ازانفجار ستاره ای ایجاد شده است که از یک سوپر نوای معمولی کم فروغ تر است.

اتا کارینا به وسيله ابري از گردو غبار و گاز به نام "سحابي هومون كولوس " Homunculus Nebula))احاطه شده است .این ستاره در سال 1843براثر بیرون زدن توده ای از گاز و غبار از دل ستارو طی فرایندی بسیار درخشان از زمین قابل رویت شد ،موج انفجاري حاصل از این فر آیند، انرژی کمتری نسبت به یک انفجار ابر نو اختری معمولی دارد اين به اين معناست كه اتا كارينا احتمالا متعلق به دسته ای از ستاره های انفجاری کم فروغی است که مشابه آن در کهکشان های دیگر هم دیده شده است.
نادان اسمیت از دانشگاه کالیفرنیا ، میگوید:" نوعی از انفجار های ستاره ای در کهکشان های دیگر دیده می شودند که در حال پایان هستند و هنوز دلیل آن را نمی دانیم اما در کهکشان راه شیری این اولین نمونه است ."

پوسته کم فروغ به جای مانده از انفجار اولیه که در حدود 1000 سال پیش به وجود آمده به خوبی سحابی هومون کولوس راقابل رویت کرده است این توده های گاز و غبارکه احتمالا توسط باد های شدید ستاره به بیرون دمیده شده اند با سرعتی معادل 650 کیلومتر درثانیه در مقایسه با توده های گازی حاصل از انفجار های ابر نو اختری سرعت کمتری دارند.
اسمیت و همکارا نش در طی تحقیقاتی که با استفاده از تلسکوپ 8متری (Gemini south)وتلسکوپ 4متري(Blanco) در رصد خانه آمریکایی_بین المللی(Cerro Tololo) در شیلی روی این ستاره های مبهم و معما گونه انجام میدهند متوجه چیز تازه ای شدند :رشته های گازی که با سرعتی غیر عادی و پنج برابر سرعت توده های گازی سحابی هومون کولوس درحال دور شدن از ستاره بودند .
اسمیت می گوید :"مشاهدات جدید، ماده ای بسیار سریع را نشان می دهد ؛سریع تر از آنچه که ما اخیرا در توده های گازی سحابی هو مون کولوس مشاهده کرده ایم." این سرعت ها بسیار نز دیک به سرعتی هستند که به طور معمول در یک ابرنواختردیده می شود ولی این موضوع به این معنی نیست که اتفاق سال 1843 یک ابر نواختر بوده است .بلکه این رویداد انفجاری مشابه یک انفجار ابر نواختری است اما با انرژی کلی کمتر .
اسميت مي گوید :"در بخش سرد تر- که در آن ماده سریعتر از ماده آزاد شده در انفجار 1843 حرکت می کند و در داخل توده بزرگتر و قدیمی تری فرو رفته است -از رصد خانه چرخان چاندرا منبع مولد پرتو های x رصد شده است. مشاهدات جدید اختر شناسان را وادار کرده که درگفته های خود، درباره آنچه كه درانفجار سال1843 اتفاق افتاده است دست به اصلاحا تی بزنند .
اسمیت میگوید: "به نظر میرسد بیشتر از اینکه لایه های بیرونی براثر بادی یکنواخت به بیرون دمیده شده باشند ، این توده هابه دلیل انفجاربخش های عمقی و درونی ستاره و پرتاب شد ن گاز های درون آن به وجود آمده باشند ." او می افزاید: "این فرایند مکانیزمی جدید این چنینی راطی کرده است ."
اگر گفته های اسمیت درست باشدستاره ای بسیار پر جرم مانند کارینا که جرمی در حدود 150 برابر خورشید داشته ممکن است در پایان زندگی خود و پیش از رسیدن به تحولات عظیم انفجار ابر نو اختری طی یک دوره انفجار مقدار بسیار عظیمی از جرم خود را به بیرون دمیده باشد که به این تریب ستاره اولیه تکه تکه شده و در انتها به سیاهچاله ای تبدیل شده است.
بر اساس شواهدی که از اتا کارینا به دست آمده ظاهرا در این گونه موارد قبل از انفجار ابر نو اختری اصلی پیش انفجار هایی در ستاره رخ می دهد که این پیش انفجارها به طور کلی ستاره را نابود نمی کند .این پیش انفجارها می توانند چندین بار رخ دهند ولی اینکه قبل از تبدیل شدن ستاره به سوپر نوا دقیقا چند بار رخ می دهند ،چه مدت زمانی بین دو انفجار طول میکشدویا در آینده و تا قبل از مرگ اتا کارینا چند انفجار دیگر در آن رخ خواهد داد،پرسش هایی است که ما هنوز پاسخی قطعی برای آن نداریم
پاسخ این پرسش ها اهمیت بسیار بالایی در شناخت ما از چگونگی مرگ ستارگان پر جرم دارد.چنین ستاره های بزرگی تنها برای چند میلیون سال بسیار درخشان می سوزند در طول این مدت ریزش جرم به صورت نوری شدید لایه های بیرونی ستاره را همراه با بادهای ستاره ای به بیرون می افکند . بعد از گذشت 2 یا3 میلیون سال از این فعالیت اتا کارینا اکنون وزنی در حدود 90 تا 100 برابر اجرام خورشیدی دارد و تنها در فوران های اخیر خود (1843)جرمی حدود 10 برابر اجرام خورشیدی را از دست داده است.
اسمیت می گوید :"این انفجارها احتمالا عمده ترین راهی است که چنین ستاره های پر جرمی می توانند لایه بیرونی هیدروژن خود را قبل از مرگ آزاد کنند" او می افزاید:" اگر اتا کارینا بتواند هر 1000 سال یا بیشتر 10 برابر اجرام خو رشیدی، جرم ریزش کند ،این می تواند مکانیزمی تاثیر گذار در جدا شدن بخش عظیمی از ستاره باشد ."
اين انفجارها با نوري بسيار كمتر از انفجار های ابر نو اختری و تولید موج های انفجاری با سرعت بسیار بالا در اطراف اتا کارینا بسیار شبیه انفجار های کم فروغ ستاره ای است که شبه ابر نو اختر"supernova imposters" نامیده می شود. چنین انفجار هایی به وسیله تلسکوپ های روبوتیک زمینی و دیگر جستجوگرهای ابر نو اختری در کهکشان های دیگرنیز کشف شده است . اختر شناسان با بررسی این کهکشان ها ستاره هایی شبیه اتا کارینا را مشاهده کردند که در حال نورانی شدن ،تا حد یک ابر نو اختر معمولی هستند .
اسمیت می گوید : "ما نمی دانیم آنها چه چیزهایی هستند ،این یک معمای طاقت فرساست که ؛ چه چیزی بدون نابود کردن کامل ستاره می تواند باعث درخشش آن تا این حد گردد."
صرف نظر از چگونگی کاهش ا ندازه شبه ابر نو اختر ها ،نرسیدن آن ها به مرحله ابر نو اختری ،و بالاخره انواع متفاوت انفجار ها، روی هم رفته مطالعه روی این انفجارهانکات کلیدی ارزشمندی را برای شناخت چگونگی مرحله پایانی عمر ستارگان پر جرم به ما داده است.

تهیه و تنظیم: فاطمه اثنی عشری، عضو انجمن ستاره شناسی اراک

www.arakastronomy.ir

|+| نوشته شده در جمعه 29 شهریور1387 ساعت 14:59 توسط Hamed |

"...تنها قابلیت و استعداد فکر انسانها قادر به ساختن آینده بشریت می باشد..."

نقاشی های به جای مانده از غارهای استرالیا مربوط به ساکنان چندین هزار سال پیش زمین، آثار و بقایای بجا مانده از تمدن های کهن باستانی (مانند سیلک کاشان) و... همه و همه نشانهائی از وجود و شناخت انسانهای پیش از ما بوده اند که بر روی کره خاکی زیسته اند و هم اینک آثار و بقایای به جای مانده از آنها راهنما و شناخت انسانهای حال را نسبت به گذشتگان در پی دارد. و اما یک سوال؟ آیندگان و نسل آینده چه شناختی از ما خواهند داشت؟! به جز تاریخ سیاه روزگار کنونی در جنگ افروزیها و دشمنی ها و بی رحمی های انسانها نسبت به همنوعان چه نشانه ای از خود برای آیندگان خواهیم داشت؟ کئو یک پروژه جهانی برای آیندگان است. این پروژه یک اثر جمعی با اهداف جهانی است که در حال حاضر در دست تهیه می باشد و از تمام افراد روی کره زمین دعوت می کند که آزادانه به زبان مادری و یا به هر زبان دلخواه دیگر در چهار صفحه افکار، ارزش ها و معیارها، آرزوها، ترس ها و انتظارات خود را بیان نمایند. در آستانه سال 2009 این اثر جمعی همراه با ماهواره کئو به فضا سفر خواهد کرد. لازم به یادآوری است که این سفینه بصورتی برنامه ریزی شده که بعد از یک سفر طولانی چند هزار ساله به دور کره زمین، دست نخورده به سرزمین اصلی اش باز خواهد گشت. هدف این پروژه آشنا نمودن آیندگان با تصاویر حقیقی و واقعی از زندگی انسانهای امروزی می باشد. پس از پرواز کئو، تمامی پیام ها که بصورت ناشناس نگهداری می شوند، از لحاظ زبان شناسی و جامعه شناسی مورد بررسی و تحقیق قرار خواهند گرفت. از نتایج این تجزیه و تحلیل ها تصویر گویائی از محتوا و معانی پیامها و همچنین مقایسه ای بین فرهنگها بدست می آید که به ما در پاسخ دادن به سوالاتی مانند "ما چه کسانی هستیم؟ " و " چگونه می توانیم از هم اکنون زندگی بهتری با یکدیگر بسازیم؟ " کمک خواهد کرد.

اکنون که تاریخ بشریت خود را برای از میان برداشتن مشکلات بین تمدن ها آماده می سازد، پروژه کئو تبادل نظر بین انسانها را تسهیل نموده و برابری واقعی بین آنها ایجاد می نماید. تمام افراد کره زمین در این پیام می توانند آنچه را که دوست دارند و یا به آن فکر می کنند اظهار نمایند و همچنین از نحوه زندگی روزمره شان، آرزوها، ترس ها، شادی ها و افکارشان آیندگان را مطلع سازند. علاوه بر این پیامها، کئو حامل هدایای باستانی دیگری مملول از سمبلها و اطلاعات گوناگون می باشد. بدین وسیله نسلهای آینده از تمامی دانش و تنوع فرهنگی انسانهای قرن بیستم مطلع می شوند.برای اینکه به آیندگان بگوئیم که انسانهای امروزی چه کسانی بوده اند تمامی پیامهای شما، بدون سانسور،همراه با ماهواره کئو به فضا فرستاده می شوند. این پیامها بعد از چند هزار سال به صورت دست نخورده به روی کره زمین باز میگردند و به انسانهای فردا منتقل می شوند. در این پروژه جهانی افراد مشهور و محبوب زیادی از تمام کشورهای جهان شرکت کرده اند. سید محمد خاتمی رئیس جمهور سابق ایران و زین الدین زیدان فوتبالیست مشهور فرانسوی و هزاران و هزار انسان دیگر از جمله افرادی هستند که در این پروژه جهانی شرکت کرده اند. ماهواره کئو دارای اندازه ای کوچک و وزنی بسیار سبک است و طراحی آن به گونه ای قسمت خارجی آن به گونه ای است که متناسب با سفر پنجاه هزار ساله آن است.

و اما اینکه چرا فضا برای نگهداری کئو انتخاب شده است: علت اصلی انتخاب فضا ماندگاری آن و سهم مشترک همه انسانهای کره خاکی از آن است! زمین و دریا همیشه مورد هجوم خشونت طلبان و انسانهائی بوده که همیشه در پی جنگ افروزیهای خاص خود بوده اند. زمین و دریا همیشه محل کشمکش خودخواهی ها و ویرانیهای به جا مانده از غیر عدالتی ها و جنگها و خشونتها بوده است. و اما فضا مکانی بی طرف و ایمن برای نگه داری این ذخیره بشریت کنونی است. جائی که متعلق به هیچ کس نیست و در عین حال هر کس سهمی بطور مساوی از آن دارد. پروژه کئو تحت حمایت سازمان های بزرگی مانند یونسکو، وزارت امور خارجه فرانسه، سازمان فضایی آریان، سازمان فضایی اروپا، فدراسیون بین المللی حقوق بشر و... قرار دارد.

پس از فرستادن کئو به فضا همه انسان های قرن 21 می توانند از پیام های دیگران به صورت ناشناس و بدون نام مطلع شوند. تو چه گفتی؟ رئیس قبیله آفریقایی؟ ای کودک محله فقیر در برزیل، خردمند ایرانی، مادر خانواده، دختر عاشق، کسی که شغلت را از دست داده، ای برنده جایزه نوبل، ای انسان معلول، ای زندانی، ای شاعر همه و همه پیام هایتان روزی به دست نوادگان خودتان در 50000 سال دیگر خوانده می شود. پس از همین حالا شروع کنید. هرچه که دوست دارید بنویسید. هر پیامی که به انسان های آینده دارید. ماهواره کئو محافظ خوبی برای پیام های شماست. آرمان های کئو اعتقادات و فرهنگ های بسیاری از کشورهای جهان را در بر گرفته و تا به حال پیام هایی از 200 کشور جهان به 64 زبان مختلف ارسال شده است.

شما می توانید با استفاده از اینترنت پیام خود را برای کئو بفرستید. برای این منظور با وارد شدن به آدرس زیر می توانید پیام خود را آزادانه و با آسودگی تمام برای کئو بفرستید تا شما هم جز کسانی باشید که برای آیندگان پیام بفرستید و شاید یکی از نسل خود شما خواننده پیام شما باشد!

http://www.keo.org/uk/pages/message.phpآدرس :

برای کسب اطلاعات بیشتر از این طرح به صفحه کشور ایران در وبسایت کئو مراجعه کنید. به نشانی :

http://www.keo.org/presse.html#ir

|+| نوشته شده در جمعه 29 شهریور1387 ساعت 14:49 توسط Hamed |

سهم ايران از بزرگترين كار علمي بشر

جهان در اين هفته شاهد آزمايشي بود که مي تواند با شبيه سازي لحظه آفرينش جهان به بخشي از سوالات اساسي درباره گوشه اي از راز خلقت پاسخ گويد. در اين آزمايش که در عمق صد متري زمين و در سليندري دايره اي شکل به طول 27 کيلومتر در مرکز تحقيقات هسته اي اروپايي "سرن " انجام شد، زمينه اي براي برخورد پرقدرت پرتوهاي پروتون اتم در يک "شتاب دهنده " هسته اي فراهم گرديد. در اين آزمايش دانشمندان و فيزيکدانان توانستند نتيجه تحقيقات 20 ساله خود را به آزمايش بگذارند و در اين ميان ايرانيان نيز توانستند بخشي از افتخار اين لحظه تاريخي را به نام خود به ثبت برسانند. تيم ايراني مشارکت کننده در اين طرح در لحظه آزمايش در يکي از چهار ايستگاه آشکار سازي که در نقاط مختلف اين تونل تعبيه شده بود قرار داشت و توانست از نزديک روند تحقيق را مشاهده و بررسي نمايد.

سطح انرژي که در ماشين "ال .اچ .سي " (شتاب دهنده ) به دست آمد به انرژي اوليه کيهاني خيلي نزديک شد و شرايط مناسبي را براي بررسي وضعيت اوليه فراهم کرد. بررسي و شناخت برهم کنش ذره ها تنها در سطوح بالاي انرژي امکان پذير است و اين شتاب دهنده براي اولين بار در دنيا به اين سطح بالاي انرژي دست يافته است. راه اندازي اين شتاب دهنده همچنين مي تواند ميزان اعتبار و درستي پيش بيني هاي مدل " استاندارد ذرات " را که يکي از مدلهاي مورد توجه فيزيکدانان در بررسي برهم کنش ذرات است، بيازمايد. يکي از ارايه دهندگان مدل استاندارد ذرات، فيزيکدان مسلمان پاکستاني "محمد عبدالسلام " بود که همزمان با دو فيزيکدان ديگر به اين مدل دست يافتند. تاييد تجربي بعضي از پيش بينيهاي اين مدل در سالهاي بعد سبب شد که عبدالسلام به همراه دو همکارش موفق به دريافت جايزه نوبل فيزيک در سال 1979 شوند. از جمله پيش بيني هاي اين مدل که هنوز ثابت نشده و فيزيکدانان زيادي در نقاط مختلف دنيا به دنبال يافتن صحت آن هستند، وجود ذره اي به نام " هيگز " است که اثبات وجود آن به بخش عمده اي از سوالات دانشمندان براي توجيه جرم دار شدن ساير ذرات کمک مي کند. انگيزه اصلي راه اندازي شتاب دهنده ال .اچ .سي کشف ذره هيگز بوده است

دستيابي به نتايج معتبرتر و قابل آماري، کسب اطلاعات بيشتر براي شناخت منشاء ماده تاريک، آزمون جنبه هاي مختلف مدل استاندارد ذرات و نيز رسيدن به بعضي فرضيات فراتر از اين مدل از ديگر اهداف مهم راه اندازي اين شتابدهنده و انجام اين آزمايش بوده است. اما مشارکت ايران در اين پروژه تنها به حضور تعداد قابل توجهي از دانشجويان دکتراي فيزيک ذرات دانشگاههاي ايران در سرن محدود نمي شود، بلکه براساس قرارداد وزارت علوم جمهوري اسلامي، ايران افتخار ساخت قطعه اي مهم در بخش آشکارسازي " سي ام اس " اين شتاب دهنده را نيز بر عهده داشته است. به موجب اين قرارداد که در سال 2000 ميلادي امضا شد ايران مراحل تحقيقات و ساخت اين قطعه مهم را آغاز کرد و در نهايت با نصب، راه اندازي و بهره برداري از آن در جريان اين آزمايش توانست برگ زرين ديگري را به افتخارات علمي خود بيفزايد. علاوه بر اين موفقيت، فيزيکدانان و دانشجويان ايراني رشته فيزيک نيز به طور مداوم در برنامه هاي شتاب دهنده ذرات در سرن مشارکت داشتند و براي ساخت شتاب دهنده بزرگ ديگري که در دستور کار 10 سال آينده قرار دارد نيز همکاري خواهند کرد.

|+| نوشته شده در جمعه 29 شهریور1387 ساعت 14:4 توسط Hamed |